06.08.25 (қоса алғанда)

Келісімшарт

Идея

ҒЗТКЖ міндеттері

Көмірсутек шикізатын өндіру және өңдеу

Позициялау жүйелері

Қызмет

Бұл ғылыми-зерттеу жұмысы жер қойнауының геодинамикалық мониторингі бойынша алдыңғы жұмыстардың қисынды жалғасы болып табылады, оның шеңберінде ескірген кешенді жұмыс бағдарламасында бекітілген әдістерден басқа Шағырлы-Шомысты кен орнының жер бетінің деформацияларын мониторингтеудің жаңа әдістерін қолдану жоспарлануда. Өткен жылдары жүргізілген спутниктік радар интерферометриясы Шағырлы-Шомысты кен орнының аумағындағы қазіргі геодинамикалық процестердің табиғи сипатын бағалауға мүмкіндік берді. Радиолокациялық интерферометрияны одан әрі қолдану Жерді қашықтықтан зондтау технологияларының қарқынды дамуымен, жетілдірілген пайдалы жүктемесі бар жаңа ғарыш аппараттарын ұшырумен өзекті бола түсуде. Бұл жұмыста жаңа спутниктік деректерді және жетілдірілген өңдеу алгоритмдерін пайдалану жоспарлануда. "Маңғыстау облысындағы Шағырлы-Шомысты газ кен орнының аумағында жер қойнауының жай-күйіне геодинамикалық мониторинг жүргізу" тақырыбы бойынша жұмыстардың ескірген кешенді бағдарламасына сәйкес 2018-2022 жылдар кезеңінде мынадай далалық өлшеулер орындалды: 1) жоғары дәлдіктегі II сыныпты нивелирлеу; 2) жоғары дәлдіктегі гравиметриялық өлшемдер; 3) жоғары дәлдіктегі GNSS бақылаулары; 4) спутниктік түсірілім. Бағдарлама ескірген және заманауи геодинамикалық процестердің жаһандық трендін анықтау мақсатында тарихи жүргізілген далалық өлшеулерді жалғастыра отырып жаңартуды талап етеді.

Әлеуметтік-экономикалық әсерді нақты сандармен көрсету мүмкін емес, өйткені ол газ кен орнын пайдалану қаупінің төмендеуімен байланысты. Алайда, осы жобадағы жер қыртысының қазіргі заманғы қозғалыстарының сенімділігін арттыру кезінде шығындарды үнемдеу айқын. Кен орнының үлкен аумағына байланысты бұл әдістерді жиі қолдану қымбатқа түседі, бастапқы деректерді алу үш айға созылады және адам факторына байланысты қозғалыстар санының артуымен қатені жинақтау қасиетіне ие. Мысалы, бақылау пункттері қозғалысының көлденең және тік құрамдас бөліктерінің трендтерін алу үшін жылына кемінде үш рет дәстүрлі әдістермен мониторинг жүргізу қажет және жинақталған өлшеу қатесін азайту үшін шамамен 60 млн.теңге және Статистикалық жұмыстардың қосымша көлемін талап етеді. Жұмыс істеп тұрған желі мерзімді бақылаулардан үздіксіз бақылауларға ауысуға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде орташа тәуліктік бақылаулардан уақыт қатарларын құруға мүмкіндік береді және далалық өлшеулердегі адам факторын жою арқылы өлшеу дәлдігін арттырады. Алынған нәтижелер жердегі геологиялық-геофизикалық зерттеулердің деректерімен бірге кеңістіктік-уақыттық 3D-геомеханикалық модельдер жасауға, зерттелетін жер бетінің учаскелерінің орын ауыстыру карталарын құруға және оларды сыну-блоктық бөлінгіштікпен және блоктар аралық шекаралардың белсенділігімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Бұған дейін Қазақстан Республикасында зерттелетін ортаның кернеулі-деформацияланған жай-күйін үш өлшемді модельдеуге мүмкіндік беретін көмірсутек кен орындарын, сондай-ақ өнеркәсіптік мақсаттағы объектілерді қарқынды игере отырып, аумақтардың геодинамикалық және геофизикалық жер-ғарыш мониторингі бойынша жұмыстар жүргізілген жоқ. Бұл деректер Солтүстік Үстірт өңірінің қолданбалы және іргелі геодинамикалық міндеттерін шешу үшін, ең алдымен өнеркәсіптік объектілердің, оның ішінде игеріліп жатқан көмірсутек шикізаты кен орындарының да, жалпы қоршаған ортаның да геодинамикалық және экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін маңызды мәнге ие.

Мерғалиев Қуаныш Қанапияұлы